Voorwoord bij het boek Sturen naar een Intelligente overheid

In het boek “Sturen naar een intelligente overheid” van Daan van Beek wordt in vier delen stilgestaan bij de ontwikkelingen binnen de overheid op het vlak van klantgerichte en efficiënte dienstverlening. De geschetste ontwikkelingen zijn onontkoombaar. De overheidsorganisatie kan, zal en moet veranderen. De eisen die wij als samenleving stellen aan de overheid nemen alleen maar toe. Dat is ook eenvoudig te begrijpen: hoe groter, complexer, dynamischer en meer verweven een samenleving in elkaar zit, hoe hoger de eisen die wij stellen, aan de mensen en hun leven, aan de bedrijven en instellingen die dan bestaan, maar uiteraard ook aan de overheid. Voor de informatiesamenleving geldt dat nog veel meer dan voor de postindustriële samenleving. Dit boek biedt daar een interessante, uitdagende, maar vooral ook praktische blik op.

Hoe ziet de overheid er over 10 jaar uit?

Het boek roept, zo hoort het ook, een aantal vragen op. Allereerst is daar de vraag hoe het personeelsbeleid van de overheid eruit gaat zien, de komende tien jaar. Hoe ga je als overheid om met personele schaarste als gevolg van arbeidsuitstoot? Is het niet zo dat veel mensen, de babyboomers, de komende tien jaar zullen uitstromen, en wil de nieuwe generatie, gewend als zij is aan snelheid, ICT en digitalisering, nog wel werken in een overheidsorganisatie die qua cultuur en structuur, vanuit het perspectief van de jongere generatie, archaïsch is? De ICT zal de komende jaren een deel van het administratieve werk vervangen, wat overblijft is hoogwaardig, professioneel werk.

Wie doet wat?

Wie gaat dat doen, als er nu geen leiderschap wordt getoond om de noodzakelijke transformatie van de overheidsorganisatie te starten? Durven we deze discussie eigenlijk wel aan, of zijn we bang voor de OR, en laten we onze oren hangen naar de belangen van vandaag? Als we dat doen, dan rijden we in feite op een achteruitkijkspiegel. Dit boek bied zicht op die nieuwe organisatie vanuit drie perspectieven: digitalisering, organisatieontwikkeling en leiderschap. Zonder het tweede gaat het eerste mis, en zonder het laatste gaat het tweede mis. Het boek is daarom niet alleen van belang voor informatiedeskundigen. Integendeel, bestuurders, leidinggevenden en ook HR-managers, doen er goed aan dit boek te lezen en de beschreven materie te doordenken op de betekenis die het heeft voor de eigen disciplines.

Staat de gemeente het dichtst bij de burger?

Een tweede discussie is van een andere orde. Veelgehoord is het betoog dat de gemeente het dichtst bij de burger staat. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) roept dat al 30 jaar (ten minste), en het lijkt erop dat het meest recente kabinet dat beeld ook deelt. Vanuit Den Haag geredeneerd is dat ook waar: gemeenten staan dichter bij de inwoners dan de departementale medewerkers en bestuurders, onder de Haagse stolp. Ook provinciale bestuurders staan op grotere afstand. Voor mij blijft het echter een bestuurscentrische redenering. Vanuit burger en bedrijf geredeneerd staan er andere partijen om je heen. Als je een kind krijgt, doe je dat niet aan de balie bij burgerzaken. Dat doe je thuis of in een ziekenhuis. Daar zijn professionals, die wellicht ook gevraagd kunnen worden om de administratieve consequenties van deze levensgebeurtenis voor hun rekening te nemen.

Het belang van professionals

Althans, je mag ervan uitgaan dat die professionals eigen informatiesystemen hebben, en je zou de overheid vanuit die systemen op de hoogte kunnen stellen van de geboorte. Hetzelfde geldt voor het bouwen of verbouwen van een huis: dan staan aannemer en architect dichter bij de inwoner of bij het bedrijf dan de gemeente. Of wat dacht u van de accountant en de notaris? Elk enigszins serieus bedrijf spreekt regelmatig met deze professionals. Zij zijn veel beter op de hoogte van wat er in het bedrijf speelt, en waarom kan er vanuit hun professionaliteit niet aan de dienstverlening van de overheid gewerkt worden? Als ik een huis koop, dan meldt mijn notaris dat volautomatisch aan het Kadaster.

Waarom inwoners lastig vallen?

Dan is het toch raar, als de gemeente roept dat zij het dichtst bij de burger staat en dat zij daarom degene is die het verhuisbericht in ontvangst moet nemen. Nog vreemder is het, dat je dat dan niet alleen bij publiekszaken moet melden, voor de verhuizing, maar dat je dan ook een kopie van het koopcontract moet overleggen. Alle gemeenten hebben toegang tot kadastrale gegevens, waarom vallen ze inwoners met domme vragen lastig? En als we dan toch bezig zijn, kan dan ook gelijk de wijziging van de parkeervergunning afgehandeld worden? En mag ik dan ook direct een vuilcontainer ontvangen? Dit boek schetst de ontwikkelingen van de dienstverlening binnen de overheid en die beweging zal voorbij de grenzen van de gemeenten gaan.

Bewustzijn over verschillende routes

De derde discussie richt zich op de drie onderscheiden veranderroutes in dit boek. De auteur heeft volstrekt gelijk door te stellen dat de digitalisering die zich voltrekt in feite een organisatieontwikkelingsproces is. De derde route is de meest ideale route. Maar tegelijkertijd moeten we ons bewust zijn van het feit dat dit niet betekent dat die andere routes verkeerd zijn. Het kiezen van de juiste route is vooral situationeel, zowel in termen van tijd als in termen van context. Ideale omstandigheden zijn er bijna nooit, de veranderaar zal moeten roeien met de riemen die er op dat moment zijn, denk dan ook aan allerlei big data analytics opleidingen. En van daaruit redenerend kan het best verstandig zijn eerst een tijdje aan de frontoffice te werken, dan weer eens een tijdje aan de backoffice om, pas als de condities goed geschapen zijn, de fundamentele organisatieontwikkeling in te zetten. Wat mij betreft is de structuurverandering eerder een resultante van alle inspanningen dan een eerste stap. Die eerste stappen moeten we zo klein mogelijk houden. Dan hebben we kans van slagen. De onderscheiden routes bieden zicht op de sterke en zwakke kanten van de onderscheiden alternatieven. Gelukkig schrijven we u niets voor. U zit aan het stuur en de keuze is aan u!

Prof. dr. Arre Zuurmond

Faculteit Techniek, Bestuur & Management TU Delft,
Bijzonder hoogleraar ICT en de Toekomst van het Openbaar Bestuur,
oprichter en partner Zenc

Reageer op dit artikel van Daan van Beek

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Een selectie van onze klanten

Word nu ook klant

Wil je ook klant bij ons worden? Wij helpen je maar wat graag verder met voorwoord (boek sturen naar een intelligente overheid) of andere zaken waar je slimmer van wordt.

Daan van Beek, Managing Director

DAAN VAN BEEK MSc

Managing Director

neem contact met mij op

Fact sheet

Organisaties geholpen
___
Trainingen & workshops
___
Deelnemers opgeleid
___
Beoordeling klanten
8,9
Consultants & docenten
___
Kantoren
3
Jaar ervaring
16
EDIT POST